Натрий кромогликаты — терс таасирлери, каршы көрсөтмөлөрү жана эмне үчүн ал астма кармамасын баспайт

НАТЫЙЖАЛУУЛУГУ ЧЕКТЕЛҮҮ | ТОКСИКАЛУУ ЭМЕС

Препарат кандай аталыштар менен кездешет

Эл аралык жана фармакопеялык аталыштары: кромоглиций кислотасы — cromoglicic acid; натрий кромогликаты — sodium cromoglicate, cromolyn sodium, disodium cromoglycate; орусча варианттары — натрия кромогликат, кромоглициевая кислота, кромолин. Дары формаларына ингаляция үчүн эритме жана порошок, дозаланган назалдык спрей, көз тамчылары, ооз аркылуу кабыл алуу үчүн эритме же концентрат кирет. Кеңири таралган соода аталыштары: Интал, Кромогексал, Кромоглин, Кромоспир, Кромоглициевая кислота, Ломузол, Ломустал, Lomudal, Intal, NasalCrom, Opticrom, Gastrocrom, Nalcrom. Ар башка дары формаларын бири-бирин алмаштыруучу деп эсептөөгө болбойт: Gastrocrom эритмеси ооз аркылуу кабыл алууга арналган жана ингаляция же инъекция үчүн колдонулбайт. Натрий кромогликаты экинчи терапиялык активдүү компонент катары кирген кеңири таралган айкалыштырылган дарылар дээрлик жок; ошондуктан жашыруун кайталануу көбүнчө бир нече жергиликтүү форманы — мисалы, назалдык спрейди, көз тамчыларын жана ингаляциялык эритмени — бир убакта колдонууда пайда болот, бирок системалык сиңүүсү төмөн болгондуктан бул адатта дозага көз каранды классикалык интоксикацияга алып келбейт.

Препарат эмне үчүн зыянсыз деп эсептелет жана чыныгы коркунуч кайдан башталат

Натрий кромогликаты чындап эле системалык уулуулугу төмөн препарат, бирок астмада анын негизги коркунучу ууланууга эмес, препараттын максатын туура эмес түшүнүүгө байланыштуу. Бул өз алдынча бронх кеңейтүүчү таасири жок профилактикалык каражат: ал пайда болуп калган бронхоспазмды жойбойт жана курч кармамада тез таасир этүүчү бронходилататордун ордуна колдонулбашы керек. Дем кыстыгуу күчөп жатканда кромогликат ингаляциясын кайра-кайра кайталоо өтө маанилүү убакытты жоготууга алып келиши мүмкүн, ал эми ингаляциянын өзү кээде жөтөлдү, ышкырыктуу дем алууну жана бронхоспазмды күчөтөт. Эң жогорку профилактикалык таасир бир нече жумадан кийин гана өнүгүшү мүмкүн, ошондуктан дароо жеңилдик болбошу препараттын күтүлгөн касиети болуп саналат жана ингаляциялардын санын чексиз көбөйтүүгө негиз болбойт.

Колдонуунун алгачкы сааттарындагы жана күндөрүндөгү терс таасирлер

Ингаляциялык формаларда көп кездешкен реакциялар дем алуу жолдорунун жергиликтүү дүүлүгүүсүнө байланыштуу: жөтөл, тамактын кычышуусу, мурундун бүтүшү, чүчкүрүү, ышкырыктуу дем алуу жана тамактагы жагымсыз сезимдер. Ингаляциялык порошок колдонулганда убактылуу жөтөл болжол менен ар бир бешинчи бейтапта, жеңил ышкырыктуу дем алуу болжол менен жыйырма беш бейтаптын биринде катталган. Клиникалык жактан маанилүү татаалдашуу — ингаляциядан кийин дароо пайда болгон бронхоспазм; кээде ал бронходилататорду алдын ала колдонгондон кийин да сакталат жана препаратты токтотууну талап кылат. Оор парадоксалдык бронхоспазм сейрек пайда болот. Өмүргө коркунуч туудурган реакцияларга анафилаксия, ангионевротикалык шишик жана дем алууну бузган кекиртектин шишиги кирет. Көз тамчылары кыска убакытка күйүү, ачышуу, дүүлүгүү жана көрүүнүн бүдөмүктөшүн жаратышы мүмкүн; назалдык формалар — күйүү, былжыр челдин дүүлүгүүсү жана мурундан кан кетүү. Ооз аркылуу кабыл алууда жүрөк айлануу, кусуу, диарея, ичтин оорушу, тери бөртпөсү жана артралгия болушу мүмкүн.

Узак жана кайталап колдонуунун коркунучтары

Натрий кромогликатын стандарттуу колдонууда топтолуп күчөй турган гепато-, нефро-, кардио- же нейротоксикалуулук тастыкталган эмес. Препарат дээрлик метаболизмге учурабайт, ашказан-ичеги жолу аркылуу начар сиңет, ал эми сиңген бөлүгү негизинен өзгөрбөгөн түрдө заара жана өт менен бөлүнүп чыгат. Толеранттуулук, дарыга көз карандылык жана өзүнө мүнөздүү токтотуу синдрому бул препаратка мүнөздүү эмес. Бирок жергиликтүү формаларды узак убакыт колдонуу дем алуу жолдорунун, мурундун же көздүн дүүлүгүүсүн сактап турушу мүмкүн. Көз үчүн эритмелерди бир нече ай колдонгондо жагымсыз таасир кээде кромогликаттын өзүнө эмес, бензалконий хлориди консервантына көбүрөөк байланыштуу болот: ал көздүн кургактыгын күчөтүп, көз жашынын пленкасын бузуп жана буга чейин эле сезгич болгон көздүн тунук кабыгынын бетин жабыркатышы мүмкүн. Астмадагы негизги узак мөөнөттүү коркунуч — оорунун жетиштүү көзөмөлдөнбөй жатканын жашырып, оор күчөштөрдүн коркунучун чындап азайта турган терапиянын ордуна натыйжалуулугу алдын ала эле чектелүү профилактикалык схеманы улантуу.

Каршы көрсөтмөлөр жана коркунучу жогору топтор

Абсолюттук каршы көрсөтмө — натрий кромогликатына же конкреттүү дары формасынын көмөкчү компоненттерине жогорку сезгичтик. Ингаляциялык препаратты астмалык статусту дарылоо үчүн жана курч дем кыстыгуу кармамасында жалгыз каражат катары колдонууга болбойт. Ингаляциядан кийин айкын бронхоспазм пайда болгон бейтаптарда препаратты колдонууну улантуу кооптуу болушу мүмкүн. Ингаляциялык форманын эки жашка чейинки балдардагы коопсуздугу жетиштүү деңгээлде аныкталган эмес. Бөйрөктүн же боордун функциясы катуу төмөндөгөндө препараттын системалык сиңген бөлүгү жайыраак бөлүнүп чыгат, ошондуктан ооз аркылуу кабыл алынуучу эритменин дозасын азайтуу каралат. Пероралдык кромогликат тамак-аш аллергиясында анафилаксиялык шокту алдын алуу үчүн арналган эмес жана анамнезинде анафилаксия болгон бейтапта адреналинди жана шашылыш жардамды алмаштыра албайт. Бензалконий хлориди бар көз эритмелерин кургак көз синдромунда, көздүн тунук кабыгы жабыркаганда жана жумшак контакт линзалары колдонулганда өзгөчө этияттык менен колдонуу талап кылынат.

Кооптуу өз ара аракеттенүүлөр

Натрий кромогликаты үчүн фармакокинетикалык жактан маанилүү дары-дармектик өз ара аракеттенүүлөр аз аныкталган, анткени анын системалык биожеткиликтүүлүгү төмөн жана ал дээрлик метаболизмге учурабайт. Алкоголь, кофеин, никотин же тамак-аш менен түздөн-түз тастыкталган кооптуу өз ара аракеттенүүсү сүрөттөлгөн эмес. Бирок бул ингаляциялык эритмени бронходилататорлор, глюкокортикостероиддер, антибиотиктер же башка препараттар менен түздөн-түз небулайзердин камерасында аралаштырууга болот дегенди билдирбейт: мындай аралашмалардын туруктуулугу, шайкештиги жана коопсуздугу аныкталбаган болушу мүмкүн. Кармама учурунда тез таасир этүүчү бронходилататорду кромогликат менен алмаштыруу же көзөмөлдөөчү сезгенүүгө каршы терапияны өз алдынча токтотуу өтө туура эмес. Көз тамчыларын колдонууда башка офтальмологиялык эритмелерди жана консерванттарды да эске алуу керек: бир нече каражатты бир убакта тез-тез колдонуу көздүн бетинин дүүлүгүүсүн жана жабыркашын күчөтүшү мүмкүн. Бул жерде айкалыштыруунун негизги коркунучу кромогликаттын концентрациясынын жогорулашы эмес, терапиялык ката жана каражаттарды туура эмес ырааттуулукта колдонуу болуп саналат.

Бейтаптын каталары

Эң кооптуу ката — ышкырыктуу дем алуу жана дем кыстыгуу учурунда натрий кромогликатын тез жардам каражаты катары колдонуу. Препарат бронхторду кеңейтпейт, ошондуктан кармама учурунда кайталап жасалган ингаляциялар бронходилататорду алмаштырбайт жана дем алуу жолдорун кошумча дүүлүктүрүшү мүмкүн. Дагы бир ката — натыйжалуулукту бир же бир нече дозадан кийин баалоо: профилактикалык натыйжа адатта акырындык менен калыптанат жана үзгүлтүксүз колдонуунун эки–төрт жумасынан кийин гана эң жогорку деңгээлге жетиши мүмкүн. Симптомдор пайда болгондо гана башаламан ингаляция жасоо, дозаларды өткөрүп жиберүү, колдонуу жыштыгын өз алдынча көбөйтүү, пероралдык эритмени небулайзерде колдонуу, бир камерада бир нече каражатты аралаштыруу жана кайрадан кайталанган бронхоспазмдан кийин да дарылоону улантуу кеңири кездешет. Тескери ката — абал жакшыргандан кийин үзгүлтүксүз профилактиканы кескин токтотуу: токсикалык токтотуу синдрому пайда болбойт, бирок профилактикалык таасир жоголгондуктан астманын симптомдору кайра кайтышы мүмкүн.

Ашыкча доза жана уулануу

Натрий кромогликаты үчүн адамда так аныкталган бир жолку уулуу доза белгиленген эмес, ал эми катталган дары формаларынын системалык уулуулугу өтө төмөн. Жаныбарларда жүргүзүлгөн изилдөөлөрдө ооз аркылуу 8000 мг/кг чейин дозалар берилгенде өлүм учурлары байкалган эмес; узак убакыт ингаляциялык таасир эткенде да системалык уулуу концентрацияларга жетишүү мүмкүн болгон эмес. Пероралдык форма боюнча расмий документтерде ашыкча дозалануу учурлары сүрөттөлгөн эмес, ал эми көз тамчыларын кокусунан жутуп алганда симптоматикалык байкоо сунушталат. Өзгөчө антидоту жок. Ошентсе да кайталап жасалган ингаляциялар системалык ууланууну эмес, тез өнүккөн жергиликтүү татаалдашууну — жөтөлдү, ышкырыктуу дем алууну жана оор бронхоспазмды жаратышы мүмкүн. Эгер препаратты киргизгенден кийин дем кыстыгуу, көкүрөктүн кысылышы, үндүн каргылданышы күчөп, эриндер, тил, бет же кекиртек шиший баштаса, «препарат таасир эткенче» күтүүгө болбойт: бул тез арада шашылыш терапияны талап кылган парадоксалдык бронхоспазм же анафилаксия болушу мүмкүн. Көп өлчөмдө препаратты жаңылыштык менен ооз аркылуу кабыл алганда тактика антидотко же алдын ала ашказанды жуууга эмес, симптомдорду баалоого жана колдоочу дарылоого негизделет.

Коопсуз интегративдик альтернатива

Аллергиялык бронхиалдык астмада натрий кромогликатын профилактикалык колдонуунун негизги интегративдик альтернативасы катары Clerodendrum serratum негизиндеги Бронхиалдык астма 2-түрү препараты эң негиздүү вариант болуп саналат. Алмаштыруунун фармакологиялык логикасы мастоциттерди турукташтырууга, гистаминдин бөлүнүп чыгышын азайтууга, IgE-көз каранды жоопту, эозинофилдик сезгенүүнү жана Th2-цитокиндерди басаңдатууга байланыштуу. Clerodendrum serratum боюнча эксперименттик изилдөөлөр мембрана турукташтыруучу, антигистаминдик, бронхоспазмолитикалык жана сезгенүүгө каршы таасирин көрсөтөт, алардын терапиялык багыты кромогликатка жакын. Астма аллергиялык ринит, поливаленттүү аллергия же былжыр челдердин айкын сезгенүүсү менен айкалышканда Andrographis paniculata — метёлкалуу андрографис, Schefflera leucantha, Murdannia loriformis жана башка компоненттерди камтыган Аллергия микстура капсулаларын кароо максатка ылайыктуу. Андрографис формуланы NF-κB-көз каранды сезгенүүнү, эозинофилияны, бронхтордун гиперреактивдүүлүгүн жана былжырдын гиперсекрециясын басаңдатуу аркылуу фармакологиялык жактан толуктайт; бул касиеттер азырынча негизинен астманын доклиникалык моделдеринде тастыкталган. Коюу, кыйын бөлүнгөн какырыкта Solanum trilobatum негизиндеги Болюс «Кыйын бөлүнгөн какырык менен астма» кошумча каражат катары колдонулушу мүмкүн: клиникалык пилоттук изилдөөлөр вентиляция көрсөткүчтөрүнүн жакшырганын аныктаган, бирок таасири стандарттуу бронходилататорлорго караганда алсызыраак болгон. Schefflera leucantha кошумча аллергияга каршы компонент катары колдонулушу мүмкүн. Albizia myriophylla Albizia lebbeckтин түз аналогу жана кромогликаттын негизги алмаштыруучусу катары көрсөтүлбөшү керек. Бул формулалардын эч бири курч дем кыстыгуу кармамасын басууга арналган эмес.

Натрий кромогликатынын чыныгы натыйжалуулугу жана дайындоодогу каталар

Натрий кромогликаты үзгүлтүксүз профилактикалык колдонууда былжыр челдердин аллергиялык реактивдүүлүгүн азайта алат, анткени ал сенсибилизацияланган мастоциттердин дегрануляциясына жана гистамин менен лейкотриендердин бөлүнүп чыгышына тоскоол болот. Ал аллергиялык ринитте, аллергиялык конъюнктивитте, мастоцитоздун айрым түрлөрүндө жана жеңил аллергиялык астмада пайдалуу болушу мүмкүн, бирок таасири акырындык менен өнүгүп, препаратты күн сайын бир нече жолу колдонууну талап кылат. Препарат бронхторду кеңейтпейт, пайда болуп калган бронхоспазмды жойбойт жана курч кармаманы дарылабайт. Астманын заманбап базистик терапиясында кромогликаттын орду чектелүү: күчөштөргө жана ооруну көзөмөлдөөгө кыйла алдын ала болжолдоого боло турган таасир берген сезгенүүгө каршы схемалар бар. GINAнын актуалдуу стратегиясында астма жай жана орточо таасир этүүчү препараттын профилактикалык натыйжасына гана ишенүүнү эмес, натыйжалуу сезгенүүгө каршы терапияны талап кылган сезгенүү оорусу катары каралат. Дарыгерлер кетирген типтүү каталар — аллергиялык фенотип ырасталбай туруп кромогликатты дайындоо, аны орточо оор же оор астмада жалгыз көзөмөлдөөчү каражат катары колдонуу, ингаляция техникасын текшербөө жана кармама учурундагы аракеттер планын түзбөө. Дагы бир ката — түнкү симптомдор, физикалык активдүүлүктүн чектелиши жана бронходилататорго тез-тез муктаждык сакталып турганына карабастан формалдуу түрдө «коопсуз» дарылоону улантуу. Уулуулугунун төмөн болушу жетишсиз натыйжалуулукту артыкчылыкка айландырбайт.

Дарылоо учурунда коопсуздукту көзөмөлдөө

Натрий кромогликатын стандарттуу жергиликтүү колдонууда боордун, бөйрөктүн функциясын же кан көрсөткүчтөрүн атайын үзгүлтүксүз лабораториялык көзөмөлдөө адатта талап кылынбайт. Көзөмөл биринчи кезекте клиникалык болушу керек: күндүзгү жана түнкү симптомдордун жыштыгы, тез жардам препаратына муктаждык, физикалык жүктөмдү көтөрө билүү, ингаляциядан кийин жөтөлдүн же ышкырыктуу дем алуунун болушу, күчөштөрдүн жыштыгы жана дем чыгаруунун эң жогорку ылдамдыгынын көрсөткүчтөрү же спирометрия. Препаратты киргизгенден кийин дароо бронхоспазмдын күчөшү ингаляциялык форманы токтотууга жана дарылоону кайра карап чыгууга негиз болот. Күчөп бараткан дем кыстыгуу, толук сүйлөмдөр менен сүйлөй албоо, кабыргалар аралык мейкиндиктердин айкын тартылышы, цианоз, аң-сезимдин чаташуусу, дем чыгаруунун эң жогорку ылдамдыгынын тез төмөндөшү, беттин, эриндердин, тилдин же кекиртектин шишиши тез арада жардам көрсөтүүнү талап кылат. Мындай симптомдор оор күчөштү, парадоксалдык бронхоспазмды же анафилаксияны көрсөтүшү мүмкүн. Мындай учурда кромогликаттын профилактикалык таасирин күтүп туруу прогнозду начарлатат, анткени препарат өмүрдү сактап калуучу бронх кеңейтүүчү таасирге ээ эмес.

Туура токтотуу жана дарылоону токтотуунун кесепеттери

Натрий кромогликатына фармакологиялык токтотуу синдрому, физикалык көз карандылык жана дозаны сөзсүз акырындык менен азайтуу зарылдыгы мүнөздүү эмес. Аллергиялык реакция, парадоксалдык бронхоспазм пайда болгондо же препаратты колдонууга көрсөтмө жок болсо, аны дароо токтотууга болот. Бирок узак убакыт натыйжалуу колдонулуп келген болсо, препаратты токтотууну дарылоочу адис менен макулдашуу жакшы, анткени профилактика токтотулгандан кийин мастоциттердин реактивдүүлүгү акырындык менен кайра калыбына келип, аллергиялык риниттин, конъюнктивиттин же астманын симптомдору кайтып келиши мүмкүн. Бул токсикалык токтотуу реакциясы эмес, көзөмөлдөөчү таасирдин жоголушу. Оорунун көзөмөлүн баалабай туруп кромогликатты жана башка астмага каршы препараттарды бир убакта токтотууга болбойт. Өсүмдүк формуласына өтүү да бейтапты кармаманы басуу үчүн тез таасир этүүчү каражатсыз жана орточо оор, оор же туруксуз астмада адекваттуу базистик терапиясыз калтырбашы керек.

Дарылоого акылга сыярлык мамиле

Натрий кромогликатын аллергиялык реакциянын жергиликтүү профилактикасы талап кылынганда, системалык токсикологиялык жүк минималдуу болушу керек болгондо жана бейтап препаратты тез-тез колдонуу режимин сактай алганда колдонуу негиздүү. Анын артыкчылыктары аллергиялык ринитте, конъюнктивитте жана айрым жеңил аллергиялык абалдарда көбүрөөк байкалат. Бронхиалдык астмада препараттын натыйжалуулугу чектелүү жана аны кармамадан толук коргой турган каражат катары кабыл алууга болбойт. Аллергиялык оорунун жеңил жана туруктуу жүрүшүндө Clerodendrum serratum негизиндеги Бронхиалдык астма 2-түрү потенциалдуу интегративдик альтернатива болушу мүмкүн. Аллергиялык сезгенүү кеңири болгон учурда Аллергия микстура капсулалары колдонулушу мүмкүн, ал эми илээшкек какырыкта Solanum trilobatum камтыган кошумча препарат колдонулушу мүмкүн. Толук алмаштырууга абал туруктуу болуп, симптомдор көзөмөлдөнүп турганда гана жол берилет. Кармамалар тез-тез кайталанса, түнкүсүн дем кыстыгуу болсо, өпкөнүн функциясы төмөндөсө же шашылыш бронходилататорго муктаждык жаралса, өсүмдүк терапиясы базистик дарылоого кошумча гана болушу мүмкүн, аны өз алдынча токтотуунун ордуна колдонулбашы керек.

Эгер Сизде бул макаланын темасы боюнча суроолор болсо, аларды комментарийлерде клиникалык фармакологго бере аласыз же төмөнкү шилтеме аркылуу кабыл алууга жазыла аласыз: https://asiabiopharm.com/konsultaciii/